Ulga na dziecko przy dzieciach z różnych małżeństw – czy limit dochodów ma znaczenie?

Ulga prorodzinna jest jedną z najczęściej wykorzystywanych preferencji podatkowych w rozliczeniu rocznym PIT. W praktyce podatnicy bardzo często mają wątpliwości, jak stosować tę ulgę w sytuacjach rodzinnych, które nie są typowe – na przykład gdy dzieci pochodzą z różnych związków małżeńskich.

Pojawia się wtedy pytanie, czy podatnik posiadający dzieci z dwóch różnych małżeństw może skorzystać z ulgi na dziecko bez stosowania limitu dochodów. Problem jest szczególnie istotny w sytuacji, gdy jedno dziecko rozlicza w całości drugi rodzic, a podatnik chce zastosować ulgę tylko na dziecko z aktualnego małżeństwa. Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba dokładnie przeanalizować przepisy dotyczące ulgi prorodzinnej oraz zasady wykonywania władzy rodzicielskiej.

Ulga prorodzinna w ustawie o PIT

Podstawą prawną ulgi na dzieci jest art. 27f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 27f ust. 1 ustawy o PIT:

„Od podatku dochodowego obliczonego zgodnie z art. 27 podatnik ma prawo odliczyć kwotę obliczoną zgodnie z ust. 2 na każde małoletnie dziecko, w stosunku do którego w roku podatkowym wykonywał władzę rodzicielską, pełnił funkcję opiekuna prawnego lub sprawował opiekę jako rodzina zastępcza.”

Ulga przysługuje więc podatnikowi, który w danym roku podatkowym faktycznie sprawował opiekę nad dzieckiem lub wykonywał wobec niego władzę rodzicielską.

Wysokość ulgi określa art. 27f ust. 2 ustawy o PIT. Roczne odliczenie wynosi:

• 1112,04 zł na pierwsze dziecko,

• 1112,04 zł na drugie dziecko,

• 2000,04 zł na trzecie dziecko,

• 2700 zł na czwarte i każde kolejne dziecko.

Ulga ta jest odliczana bezpośrednio od podatku dochodowego.

Limit dochodów przy jednym dziecku

W przypadku podatników posiadających tylko jedno dziecko ustawodawca wprowadził ograniczenie w postaci limitu dochodów.

Zgodnie z art. 27f ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT, ulga przysługuje na jedno dziecko tylko wtedy, gdy dochody podatnika:

• pozostającego przez cały rok podatkowy w związku małżeńskim wraz z małżonkiem nie przekroczyły 112 000 zł,

• niepozostającego w związku małżeńskim nie przekroczyły 56 000 zł.

Oznacza to, że jeżeli małżonkowie przekroczą próg 112 000 zł dochodu i posiadają tylko jedno dziecko, ulga prorodzinna nie przysługuje.

Brak limitu przy co najmniej dwojgu dzieci

Ulga na dziecko przy dzieciach z różnych małżeństw – czy limit dochodów ma znaczenie? sytuacja wygląda jednak inaczej w przypadku podatników posiadających dwoje lub więcej dzieci. Przepisy ustawy o PIT nie przewidują limitu dochodów dla podatników wychowujących więcej niż jedno dziecko. W praktyce oznacza to, że jeżeli podatnik spełnia warunki do zastosowania ulgi na co najmniej dwoje dzieci, może skorzystać z niej niezależnie od wysokości osiągniętych dochodów.

Kluczowe znaczenie ma więc ustalenie, czy podatnik rzeczywiście wykonuje władzę rodzicielską wobec dwóch dzieci.

Czy dziecko z poprzedniego małżeństwa liczy się do ulgi?

Częstym przypadkiem jest sytuacja, w której podatnik ma jedno dziecko z poprzedniego małżeństwa oraz jedno dziecko z obecnego związku. Jednocześnie rodzice ustalili, że ulgę na dziecko z pierwszego małżeństwa w całości rozlicza drugi rodzic.

Powstaje wtedy pytanie, czy podatnik może mimo to uznać, że wychowuje dwoje dzieci.

Przepisy nie wskazują, że skorzystanie z ulgi przez jednego rodzica oznacza automatycznie, że drugi rodzic nie wykonuje władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 27f ust. 4 ustawy o PIT:

„Odliczenie dotyczy łącznie obojga rodziców, opiekunów prawnych albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim. Kwotę tę mogą oni odliczyć w częściach równych lub w dowolnej proporcji przez nich ustalonej.”

Oznacza to, że rodzice mogą ustalić między sobą, który z nich skorzysta z ulgi na dane dziecko i w jakiej proporcji. Samo ustalenie, że z ulgi korzysta tylko jeden rodzic, nie oznacza jeszcze, że drugi rodzic nie wykonuje władzy rodzicielskiej.

Znaczenie rzeczywistego wykonywania władzy rodzicielskiej

Kluczowe znaczenie w praktyce ma to, czy podatnik rzeczywiście uczestniczy w wychowaniu dziecka. Sam fakt posiadania władzy rodzicielskiej nie zawsze jest wystarczający.

Stanowisko to zostało potwierdzone w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r., sygn. II FSK 1174/19, wskazano, że:

..niezbędne jest zarówno posiadanie władzy rodzicielskiej na dzieckiem, jak również rzeczywiste uczestnictwo rodziców w realizacji powinności względem dziecka, samo bowiem posiadanie tejże władzy nie jest równoznaczne z jej wykonywaniem. Z powyższego wynika, iż w toku postępowania mającego za przedmiot rozważań kwestie ulgi, o której mowa w art. 27f ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.f., koniecznym jest uczynienie przedmiotem dowodzenia nie tylko samego faktu bycia rodzicem posiadającym władzę rodzicielską, co również wykazanie czynnego uczestniczenia w procesie wychowania dziecka, rozumianego jako osobiste zajmowanie się dzieckiem i jego sprawami, tj. podejmowanie obowiązków w zakresie zaspokajania potrzeb fizycznych i duchowych - mieszkania, wyżywienia, zdrowia, bezpieczeństwa, edukacji, wychowania, wypoczynku, kultury i rozrywki, co nie sprowadza się wyłącznie do zagadnień związanych z alimentacją i łożeniem na dziecko. Jednocześnie przy tym rzeczony przepis nie uzależnia prawa do ulgi od ściśle określonego zakresu wykonywania władzy rodzicielskiej czy proporcji spoczywających na rodzicach obowiązków".

Sąd podkreślił również, że wykonywanie władzy rodzicielskiej oznacza faktyczne zaangażowanie w sprawy dziecka, w szczególności:

• troskę o jego wychowanie,

• udział w podejmowaniu decyzji dotyczących edukacji,

• zapewnienie warunków do rozwoju,

• dbanie o potrzeby bytowe i emocjonalne.

Samo płacenie alimentów nie zawsze jest uznawane za wykonywanie władzy rodzicielskiej w rozumieniu przepisów o uldze prorodzinnej.

Jak ustalić prawo do ulgi w takiej sytuacji?

W analizowanej sytuacji kluczowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy podatnik rzeczywiście uczestniczy w wychowaniu dziecka z pierwszego małżeństwa.

Jeżeli podatnik:

• posiada władzę rodzicielską,

• utrzymuje kontakt z dzieckiem,

• uczestniczy w jego wychowaniu,

to można uznać, że wykonuje władzę rodzicielską wobec dwóch dzieci.

W takiej sytuacji podatnik ma prawo do ulgi na dwoje dzieci. Oznacza to, że limit dochodów nie ma zastosowania. Jeżeli jednak podatnik nie uczestniczy w wychowaniu dziecka z pierwszego małżeństwa i faktycznie wykonuje władzę rodzicielską tylko wobec jednego dziecka, wówczas sytuacja wygląda inaczej.

W takim przypadku uznaje się, że podatnik wychowuje jedno dziecko. W konsekwencji zastosowanie ma limit dochodów określony w art. 27f ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT, czyli 112 000 zł dla małżonków. Jeżeli dochód podatników przekroczy ten limit, ulga na dziecko nie przysługuje.

Wspólne rozliczenie z małżonkiem a ulga na dziecko

W analizowanej sytuacji podatnik rozlicza się wspólnie z obecną małżonką w zeznaniu PIT-36. Wspólne rozliczenie nie wpływa jednak na samą możliwość zastosowania ulgi prorodzinnej. Istotne jest wyłącznie to, czy podatnik spełnia warunki określone w art. 27f ustawy o PIT, w szczególności czy faktycznie wykonuje władzę rodzicielską wobec dziecka lub dzieci. Jeżeli warunki te są spełnione, ulga może zostać zastosowana w rozliczeniu rocznym niezależnie od tego, czy małżonkowie rozliczają się wspólnie czy oddzielnie.

Ulga na dziecko przy dzieciach z różnych małżeństw – czy limit dochodów ma znaczenie? – podsumowanie

Podatnik posiadający dzieci z różnych małżeństw może skorzystać z ulgi prorodzinnej również wtedy, gdy jedno dziecko rozlicza drugi rodzic. Kluczowe znaczenie ma jednak to, czy podatnik faktycznie wykonuje władzę rodzicielską wobec tego dziecka.

Jeżeli podatnik aktywnie uczestniczy w wychowaniu obu dzieci, można uznać, że wychowuje dwoje dzieci. W takiej sytuacji ulga prorodzinna przysługuje bez względu na wysokość dochodów. Jeżeli natomiast podatnik faktycznie wykonuje władzę rodzicielską tylko wobec jednego dziecka, zastosowanie ma limit dochodów wynoszący 112 000 zł dla małżonków. Po jego przekroczeniu ulga na dziecko nie przysługuje. Ostateczna ocena zależy więc przede wszystkim od rzeczywistego wykonywania obowiązków rodzicielskich wobec dziecka z poprzedniego związku.

W przypadku dzieci z różnych małżeństw możliwość zastosowania ulgi prorodzinnej zależy przede wszystkim od tego, czy podatnik faktycznie wykonuje władzę rodzicielską wobec każdego z nich. Sam fakt, że drugi rodzic korzysta z ulgi na dane dziecko, nie oznacza automatycznie utraty prawa do uznania tego dziecka przy ustalaniu liczby dzieci. Jeżeli podatnik rzeczywiście uczestniczy w wychowaniu dwóch dzieci, może skorzystać z ulgi prorodzinnej bez względu na wysokość dochodu. Natomiast w sytuacji, gdy faktycznie wychowuje tylko jedno dziecko, zastosowanie znajdzie limit dochodów przewidziany w przepisach ustawy o PIT.