Remanent w zaliczce na podatek dochodowy za grudzień

Koniec roku podatkowego to moment, w którym w działalności gospodarczej „spotykają się” dwie instytucje: bieżące zaliczki na podatek dochodowy oraz roczny spis z natury, czyli remanent końcowy. W praktyce wielu przedsiębiorców prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów zadaje sobie pytanie, czy sporządzony na 31 grudnia remanent musi zostać uwzględniony już przy obliczaniu zaliczki na podatek dochodowy za grudzień, czy też dopiero w zeznaniu rocznym.

Wątpliwości są zrozumiałe, ponieważ zaliczka za grudzień (lub IV kwartał) płacona jest już w kolejnym roku podatkowym, a jednocześnie dotyczy dochodu osiągniętego w roku, który właśnie się zakończył. Warto więc przeanalizować przepisy krok po kroku i sprawdzić, czy uwzględnienie remanentu w zaliczce grudniowej jest obowiązkowe, dopuszczalne czy całkowicie zbędne.

Co podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym

Punktem wyjścia do dalszych rozważań jest ogólna zasada opodatkowania wyrażona w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten stanowi:„Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku”.

Zasada ta oznacza, że co do zasady każda korzyść majątkowa osiągnięta przez podatnika w danym roku podatkowym podlega opodatkowaniu, o ile ustawodawca nie przewidział wyraźnego zwolnienia albo zaniechania poboru podatku.

Jednym ze źródeł przychodów, wskazanych w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Z kolei art. 5a pkt 6 ustawy precyzuje, że przez działalność gospodarczą rozumie się działalność zarobkową prowadzoną we własnym imieniu, w sposób zorganizowany i ciągły, obejmującą m.in. działalność wytwórczą, handlową i usługową.

Przychód i dochód z działalności gospodarczej

Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o PIT:„Za przychód z działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont”.

U podatników VAT przychód pomniejsza się dodatkowo o należny podatek od towarów i usług. Sam przychód nie jest jednak podstawą opodatkowania – opodatkowaniu podlega dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania, skorygowany o różnice remanentowe.

I to właśnie w tym miejscu pojawia się znaczenie spisu z natury.

Zaliczki na podatek dochodowy – charakter i sposób obliczania

Obowiązek wpłacania zaliczek na podatek dochodowy wynika z art. 44 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem podatnicy osiągający dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej są zobowiązani, bez wezwania, wpłacać w ciągu roku podatkowego zaliczki na podatek dochodowy.

Ustawodawca wskazuje, że zaliczki ustala się narastająco. Oznacza to, że:– zaliczka za pierwszy miesiąc opiera się na dochodzie osiągniętym od początku roku,– zaliczka za kolejne miesiące stanowi różnicę pomiędzy podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku a sumą wcześniej wpłaconych zaliczek.

Choć zaliczka na podatek dochodowy ma cechy podatku – jest świadczeniem przymusowym, publicznoprawnym i bezzwrotnym – to różni się od podatku rocznego przede wszystkim terminem płatności i okresem rozliczeniowym. Jest jednak odrębnym zobowiązaniem, które podatnik musi prawidłowo obliczyć.

Terminy zapłaty zaliczki za grudzień lub IV kwartał

Podatnik może wybrać miesięczny albo kwartalny sposób wpłacania zaliczek. Zaliczka miesięczna powinna zostać zapłacona do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy. W przypadku zaliczek kwartalnych terminem jest 20 dzień miesiąca następującego po kwartale.

Zaliczka za ostatni miesiąc lub ostatni kwartał roku podatkowego płatna jest do 20 stycznia następnego roku. Oznacza to, że zaliczka za grudzień dotyczy już dochodu rocznego, a nie wyłącznie jednego miesiąca w oderwaniu od pozostałych.

Remanent jako element ustalania dochodu

Obowiązek prowadzenia KPiR wynika z art. 24a ust. 1 ustawy o PIT. Przepis ten zobowiązuje podatników do prowadzenia księgi w sposób umożliwiający ustalenie dochodu, podstawy opodatkowania oraz należnego podatku – zarówno za rok podatkowy, jak i za okresy sprawozdawcze.

Szczegółowe zasady sporządzania spisu z natury określa rozporządzenie w sprawie prowadzenia KPiR. Zgodnie z § 24 ust. 1 (a od 2026 r. § 20 ust. 1) podatnicy są zobowiązani do sporządzenia spisu z natury m.in. na koniec każdego roku podatkowego.

Kluczowe znaczenie ma jednak art. 24 ust. 2 ustawy o PIT, zgodnie z którym:„Dochodem z działalności gospodarczej jest różnica pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania przychodów, powiększona albo pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego”.

Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że różnica remanentowa wpływa na dochód podatkowy. Skoro więc zaliczki na podatek dochodowy oblicza się na podstawie dochodu ustalanego według zasad ustawowych, to remanent końcowy ma znaczenie także przy zaliczce za grudzień.

Czy remanent trzeba uwzględnić w zaliczce za grudzień

Przepisy nie nakładają obowiązku uwzględniania remanentu końcowego przy obliczaniu zaliczki za grudzień, ale jednocześnie nie zakazują takiego działania. Co istotne, podatnik w momencie obliczania zaliczki za grudzień zazwyczaj zna już wartość remanentu końcowego, ponieważ spis z natury sporządza się na dzień 31 grudnia.

Uwzględnienie remanentu w zaliczce za grudzień jest więc dopuszczalne i zgodne z przepisami. Potwierdza to orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 2957/14, wskazano:„Skoro podatnik ma obowiązek uwzględniać przy obliczaniu zaliczek także przychody i koszty za miesiąc grudzień, to nie ma racjonalnych przesłanek, aby nie korygował ich o różnice wynikające z remanentu”.

Oznacza to, że uwzględnienie remanentu w zaliczce grudniowej jest rozwiązaniem prawnie dopuszczalnym i w wielu przypadkach racjonalnym.

Pobierz wzór - spis z natury

Wzór spisu z natury.docx

Pobierz DOCX • 12KB

Kiedy uwzględnienie remanentu jest korzystne, a kiedy nie

Remanent w zaliczce na podatek dochodowy za grudzień - decyzja o uwzględnieniu remanentu w zaliczce za grudzień powinna mieć charakter praktyczny i finansowy. Jeżeli różnica remanentowa jest dodatnia, czyli wartość remanentu końcowego przewyższa początkowy, dochód ulega zwiększeniu. W takim przypadku uwzględnienie remanentu w zaliczce za grudzień może spowodować wyższą zaliczkę do zapłaty.

Jeżeli natomiast różnica remanentowa jest ujemna, czyli remanent końcowy jest niższy od początkowego, dochód zostaje pomniejszony. W takiej sytuacji uwzględnienie remanentu w zaliczce za grudzień może obniżyć wysokość zaliczki należnej do zapłaty w styczniu.

W praktyce oznacza to, że podatnik może – w granicach obowiązujących przepisów – zdecydować, czy uwzględnienie remanentu w zaliczce za grudzień będzie dla niego rozwiązaniem korzystnym.

Przykład obliczeniowy – remanent a zaliczka za grudzień

Pan Adam prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, rozlicza się na zasadach ogólnych i prowadzi KPiR. Zaliczki na podatek dochodowy wpłaca miesięcznie.

Dane na koniec 2025 roku

• dochód wynikający z KPiR przed uwzględnieniem remanentu:65 000 zł

• remanent początkowy na 1 stycznia 2025 r.:20 000 zł

• remanent końcowy na 31 grudnia 2025 r.:35 000 zł

Krok 1 – ustalenie różnicy remanentowej

Remanent końcowy – remanent początkowy:

35 000 zł – 20 000 zł = +15 000 zł

Mamy dodatnią różnicę remanentową, która powiększa dochód.

Krok 2 – dochód po uwzględnieniu remanentu

Dochód z KPiR:65 000 zł

• dodatnia różnica remanentowa:

• 15 000 zł

Dochód podatkowy po remanencie: 80 000 zł

Krok 3 – wpływ na zaliczkę za grudzień

Jeżeli Pan Adam uwzględni remanent już w zaliczce za grudzień, to zaliczka obliczana do zapłaty do 20 stycznia 2026 r. będzie liczona od dochodu 80 000 zł, a nie od 65 000 zł.

W praktyce oznacza to:

• wyższą zaliczkę za grudzień,

• mniejsze dopłaty (albo brak dopłaty) przy składaniu zeznania rocznego PIT.

Ten sam przykład – wariant korzystny dla podatnika

Załóżmy teraz inne wartości remanentu.

Dane zmienione

• dochód z KPiR przed remanentem:65 000 zł

• remanent początkowy:35 000 zł

• remanent końcowy:20 000 zł

Różnica remanentowa

20 000 zł – 35 000 zł = –15 000 zł

Mamy ujemną różnicę remanentową, która obniża dochód.

Dochód po remanencie

65 000 zł– 15 000 zł

Dochód podatkowy: 50 000 zł

Efekt podatkowy

Jeżeli Pan Adam uwzględni remanent w zaliczce za grudzień:

• zaliczka będzie liczona od 50 000 zł,

• zaliczka do zapłaty w styczniu będzie niższa,

• podatnik nie finansuje podatku z wyprzedzeniem.

W tym wariancie uwzględnienie remanentu w zaliczce za grudzień jest praktycznie korzystne.

Remanent w zaliczce na podatek dochodowy za grudzień – podsumowanie

Remanent końcowy ma wpływ na ustalenie dochodu z działalności gospodarczej, a tym samym na wysokość podatku dochodowego. Przepisy nie nakładają obowiązku uwzględniania remanentu przy obliczaniu zaliczki za grudzień, ale jednocześnie dopuszczają taką możliwość. Uwzględnienie remanentu w zaliczce grudniowej jest zgodne z ustawą o PIT i potwierdzone orzecznictwem sądów administracyjnych. W praktyce decyzja ta powinna zależeć od tego, czy różnica remanentowa zwiększa czy zmniejsza dochód, a więc od tego, czy jej uwzględnienie będzie dla przedsiębiorcy finansowo korzystne.