Praca na umowie zlecenia w sklepie spożywczym w niedziele i święta – ogólne zasady

W praktyce handlu detalicznego, zwłaszcza w sklepach spożywczych prowadzonych w ramach franczyzy, bardzo często pojawia się pytanie, czy osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia może wykonywać pracę ekspedientki w niedziele i święta. Wątpliwości te wynikają z przekonania, że zakaz handlu dotyczy wyłącznie pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, natomiast osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych miałyby być spod niego wyłączone.

Takie podejście jest jednak błędne. Odpowiedź na to pytanie wynika wprost z przepisów ustawy z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni, która wprowadza zakaz o charakterze podmiotowo i przedmiotowo szerokim, obejmującym nie tylko pracowników etatowych.

Zakaz handlu a osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych

Praca na umowie zlecenia w sklepie spożywczym w niedziele i święta – ogólne zasady - kluczowe znaczenie ma art. 5 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta. Przepis ten stanowi, że w niedziele i święta w placówkach handlowych zakazane są zarówno sam handel, jak i czynności z nim związane. Co szczególnie istotne, ustawodawca wskazuje, że zakazane jest również powierzanie wykonywania pracy w handlu oraz czynności związanych z handlem zarówno pracownikowi, jak i zatrudnionemu.

Pojęcie „zatrudnionego” nie jest tu przypadkowe. Ustawodawca świadomie nie ograniczył się wyłącznie do pojęcia pracownika w rozumieniu Kodeksu pracy. Oznacza to, że zakaz obejmuje także osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umów zlecenia czy umów o świadczenie usług.

W konsekwencji, jeżeli osoba zatrudniona na umowie zlecenia wykonuje czynności typowo handlowe – takie jak obsługa klientów, sprzedaż towarów, obsługa kasy fiskalnej czy uzupełnianie ekspozycji – to nie powinna wykonywać tej pracy w niedziele i święta, ponieważ byłoby to sprzeczne z art. 5 ustawy o ograniczeniu handlu.

Znaczenie pojęcia „czynności związanych z handlem”

Dla prawidłowej oceny sytuacji istotne jest również szerokie rozumienie pojęcia „czynności związanych z handlem”. Ustawa nie ogranicza zakazu wyłącznie do samej sprzedaży towarów. Obejmuje on także wszelkie czynności pomocnicze, które są bezpośrednio związane z prowadzeniem działalności handlowej.

W praktyce oznacza to, że nawet jeżeli zleceniobiorca formalnie nie sprzedaje towaru klientowi, ale wykonuje inne czynności typowe dla funkcjonowania sklepu spożywczego, takie jak wykładanie towaru, przygotowanie sklepu do sprzedaży czy obsługa zaplecza w trakcie otwarcia sklepu, to również podlega zakazowi wynikającemu z art. 5 ustawy.

Nie ma zatem znaczenia, czy dana osoba jest zatrudniona na umowie o pracę, czy na umowie zlecenia – liczy się faktyczny charakter wykonywanych czynności.

Wyjątek: placówki pocztowe i jego znaczenie dla sklepów spożywczych

Ustawa o ograniczeniu handlu przewiduje jednak szereg wyjątków od zakazu. Jeden z najczęściej wykorzystywanych w praktyce handlowej dotyczy placówek pocztowych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ograniczeniu handlu, zakaz określony w art. 5 nie obowiązuje w placówkach pocztowych w rozumieniu przepisów prawa pocztowego.

Aby prawidłowo zrozumieć ten wyjątek, należy sięgnąć do ustawy z 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe. Zgodnie z art. 3 pkt 15 Prawa pocztowego, placówką pocztową jest jednostka organizacyjna operatora pocztowego lub agenta pocztowego, w której można zawrzeć umowę o świadczenie usług pocztowych, nadać lub odebrać przesyłkę pocztową albo przekaz pieniężny.

Jednocześnie art. 3 pkt 12 Prawa pocztowego wskazuje, że operatorem pocztowym jest przedsiębiorca wpisany do rejestru operatorów pocztowych, natomiast art. 3 pkt 3 definiuje agenta pocztowego jako przedsiębiorcę pośredniczącego na rzecz operatora pocztowego w zawieraniu umów o świadczenie usług pocztowych.

W praktyce część sklepów spożywczych – w tym niektóre sklepy franczyzowe – świadczy usługi pocztowe jako agenci operatorów pocztowych. W takich przypadkach pojawia się możliwość korzystania z wyjątku przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ograniczeniu handlu.

Czy wyjątek pocztowy pozwala na pracę zleceniobiorców w niedziele?

Należy jednak podkreślić, że sam fakt świadczenia usług pocztowych nie oznacza automatycznie, że każdy sklep może bez ograniczeń powierzać pracę zleceniobiorcom w niedziele i święta. Kluczowe znaczenie ma rzeczywisty charakter działalności prowadzonej w danym dniu.

Jeżeli sklep funkcjonuje w niedzielę przede wszystkim jako placówka handlowa, a usługi pocztowe mają charakter wyłącznie dodatkowy lub marginalny, to ryzyko zakwestionowania korzystania z wyjątku przez organy kontrolne jest bardzo wysokie. W orzecznictwie i praktyce kontrolnej podkreśla się, że wyjątki od zakazu handlu należy interpretować ściśle, a nie rozszerzająco.

Oznacza to, że nawet w placówkach, które formalnie spełniają kryteria placówki pocztowej, powierzanie zleceniobiorcy pracy typowo handlowej (obsługa klientów, sprzedaż towarów) w niedzielę może zostać uznane za naruszenie art. 5 ustawy o ograniczeniu handlu.

Odpowiedzialność za naruszenie zakazu handlu

Warto pamiętać, że odpowiedzialność za naruszenie zakazu handlu ponosi przedsiębiorca prowadzący placówkę handlową, a nie sam zleceniobiorca. Powierzenie pracy osobie zatrudnionej na umowie zlecenia wbrew zakazowi może skutkować sankcjami przewidzianymi w ustawie, niezależnie od formy prawnej zatrudnienia tej osoby.

Dlatego w praktyce bezpieczne podejście polega na przyjęciu zasady, że umowa zlecenia nie omija zakazu handlu, a możliwość pracy w niedziele i święta istnieje wyłącznie w ściśle określonych przypadkach ustawowych.

Praca na umowie zlecenia w sklepie spożywczym w niedziele i święta – ogólne zasady – podsumowanie

Z przepisów ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta, w szczególności z art. 5, jednoznacznie wynika, że zakaz handlu obejmuje nie tylko pracowników etatowych, ale również osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umów zlecenia. Forma zatrudnienia nie ma znaczenia – decydujący jest charakter wykonywanych czynności.

Osoba zatrudniona na umowie zlecenia co do zasady nie powinna pracować w sklepie spożywczym jako ekspedientka w niedziele i święta. Wyjątki od tego zakazu, takie jak prowadzenie placówki pocztowej, muszą być interpretowane ściśle i stosowane z dużą ostrożnością, ponieważ w przeciwnym razie przedsiębiorca naraża się na odpowiedzialność za naruszenie przepisów.