Darowizna w najbliższej rodzinie w 2026 roku - podatek, limit i zgłoszenie SD-Z2

Darowizna w najbliższej rodzinie w 2026 roku może korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Samo pokrewieństwo nie zawsze wystarcza jednak do zastosowania zwolnienia. Przy większych darowiznach trzeba pamiętać o terminowym zgłoszeniu SD-Z2, a przy przekazaniu pieniędzy również o odpowiednim udokumentowaniu przepływu środków. Darowizna w najbliższej rodzinie w 2026 roku - podatek, limit i zgłoszenie SD-Z2 to zagadnienie szczególnie ważne przy przekazywaniu większych kwot pieniędzy, samochodu, nieruchomości lub składników majątku wykorzystywanych później w działalności gospodarczej. Od 7 stycznia 2026 r. obowiązują również nowe przepisy pozwalające w określonych przypadkach przywrócić 6-miesięczny termin na zgłoszenie darowizny.

Darowizna w najbliższej rodzinie a grupy podatkowe

Podatek od spadków i darowizn zależy między innymi od relacji pomiędzy darczyńcą a obdarowanym. Art. 14 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn wyróżnia trzy grupy podatkowe.

Do I grupy należą:

• małżonek,

• zstępni, czyli między innymi dzieci, wnuki i prawnuki,

• wstępni, czyli między innymi rodzice, dziadkowie i pradziadkowie,

• pasierb,

• zięć,

• synowa,

• rodzeństwo,

• ojczym,

• macocha,

• teściowie.

Do II grupy należą między innymi:

• zstępni rodzeństwa,

• rodzeństwo rodziców,

• zstępni i małżonkowie pasierbów,

• małżonkowie rodzeństwa,

• rodzeństwo małżonków,

• małżonkowie rodzeństwa małżonków,

• małżonkowie innych zstępnych.

III grupa obejmuje pozostałych nabywców.

W ramach I grupy funkcjonuje dodatkowo określenie "grupa 0". Nie jest to osobna grupa podatkowa wskazana w art. 14 ustawy, lecz potoczne określenie osób uprawnionych do szczególnego zwolnienia na podstawie art. 4a.

Do grupy 0 należą:

• małżonek,

• zstępni,

• wstępni,

• pasierb,

• rodzeństwo,

• ojczym,

• macocha.

W grupie 0 nie znajdują się między innymi teściowie, zięć i synowa. Osoby te należą do I grupy podatkowej, ale nie korzystają ze szczególnego zwolnienia przewidzianego w art. 4a wyłącznie na podstawie stopnia pokrewieństwa.

Więcej o rozliczeniach rodzinnych można przeczytać w artykule NEX Darowizna na rzecz członka rodziny.

Kwota wolna od podatku od darowizny w 2026 roku

W 2026 roku kwoty wolne od podatku wynoszą:

Grupa podatkowa	Kwota wolna
I grupa	36 120 zł
II grupa	27 090 zł
III grupa	5 733 zł

Podstawę stanowi art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Przy sprawdzaniu limitu nie analizuje się wyłącznie jednej ostatniej darowizny. Uwzględnia się również wcześniejsze nabycia od tego samego darczyńcy według zasad określonych w art. 9 ustawy.

Przy osobach z grupy 0 kwota 36 120 zł ma szczególne znaczenie. Jeżeli łączna wartość nabywanego majątku od tej samej osoby nie przekracza ustawowego limitu, zgłoszenie SD-Z2 nie jest wymagane. Po przekroczeniu 36 120 zł nadal można zastosować pełne zwolnienie z podatku, ale trzeba spełnić warunki z art. 4a ustawy.

Oznacza to, że kwota 36 120 zł nie jest maksymalną wysokością darowizny wolnej od podatku dla grupy 0. Przykładowo rodzic może przekazać dziecku 100 000 zł, 300 000 zł albo większą kwotę bez podatku od spadków i darowizn, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowego zwolnienia.

Darowizna od rodziców powyżej 36 120 zł

Jednym z najczęstszych przypadków jest darowizna pieniędzy od rodziców.

Przykład:

Rodzice przekazują córce 100 000 zł. Każdy rodzic przekazuje po 50 000 zł ze swojego majątku. Limit należy analizować osobno dla każdego darczyńcy. Darowizna od matki i darowizna od ojca stanowią odrębne nabycia. Jeżeli w odniesieniu do danego rodzica zostanie przekroczona kwota 36 120 zł po uwzględnieniu wcześniejszych nabyć objętych okresem wskazanym w ustawie, córka powinna złożyć odrębne zgłoszenie SD-Z2 dotyczące darowizny od każdego rodzica. Przy prawidłowym zgłoszeniu i spełnieniu pozostałych warunków podatek nie wystąpi.

Kiedy darowiznę trzeba zgłosić na SD-Z2

Osoba należąca do grupy 0 korzysta z pełnego zwolnienia na podstawie art. 4a ustawy, jeżeli między innymi zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.

Termin wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy typowej darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje zasadniczo z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez wymaganej formy - z chwilą spełnienia świadczenia. W przypadku zwykłej darowizny pieniężnej dokonanej bez aktu notarialnego termin należy więc najczęściej liczyć od dnia faktycznego przekazania pieniędzy.

SD-Z2 nie trzeba składać, gdy:

• wartość nabywanego majątku wraz z wcześniejszymi nabyciami uwzględnianymi zgodnie z ustawą nie przekracza 36 120 zł,

• nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego,

• oświadczenie jednej ze stron zostało złożone w formie aktu notarialnego.

Przy darowiźnie nieruchomości konieczna jest forma aktu notarialnego. Obowiązki związane z podatkiem realizuje w takiej sytuacji notariusz zgodnie z przepisami dotyczącymi płatników.

Darowizna pieniędzy wymaga odpowiedniego udokumentowania

Przy darowiźnie pieniężnej przekraczającej limit samo złożenie SD-Z2 nie wystarczy do zachowania pełnego zwolnienia.

Art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy wymaga udokumentowania otrzymania pieniędzy:

• dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego,

• dowodem przekazania na inny rachunek obdarowanego prowadzony w banku lub SKOK,

• przekazem pocztowym.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przelew wykonany bezpośrednio przez darczyńcę.

W tytule przelewu można jednoznacznie wskazać charakter operacji, na przykład:

"Darowizna dla córki Anny Kowalskiej".

Przekazanie gotówki do ręki, a następnie samodzielna wpłata pieniędzy przez obdarowanego na własny rachunek może pozbawić prawa do pełnego zwolnienia po przekroczeniu limitu.

Uchwała NSA z 20 marca 2023 r., sygn. III FPS 3/22, potwierdziła znaczenie udokumentowania transferu środków od darczyńcy na rzecz obdarowanego. Takie podejście pozostaje istotne również w orzecznictwie z 2026 roku.

Przy większej darowiźnie pieniężnej bezpieczna dokumentacja obejmuje więc:

• umowę darowizny,

• potwierdzenie przelewu,

• prawidłowo złożone SD-Z2, jeżeli przekroczony został ustawowy limit.

Co się dzieje po niezłożeniu SD-Z2 w terminie

Brak zgłoszenia w terminie może skutkować utratą zwolnienia przewidzianego dla grupy 0.

W takim przypadku nabycie podlega zasadom właściwym dla I grupy podatkowej.

Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje jednak ważna zmiana. Nowy art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn pozwala przywrócić termin na zgłoszenie, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że przekroczenie terminu nastąpiło bez winy podatnika.

Może chodzić przykładowo o okoliczności obiektywnie uniemożliwiające wykonanie obowiązku w terminie. Samo zapomnienie o formularzu nie oznacza automatycznie spełnienia warunku braku winy. Do przywrócenia terminu stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej.

Wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Jednocześnie należy wykonać czynność, której termin został przekroczony, czyli złożyć SD-Z2.

Nowa regulacja ma duże znaczenie, ponieważ przed 7 stycznia 2026 r. 6-miesięczny termin z art. 4a był traktowany jako termin materialnoprawny, którego co do zasady nie można było przywrócić.

Więcej o darowiznach transgranicznych można przeczytać w artykule NEX Darowizna od obywatela Niemiec.

SD-3 po utracie prawa do zwolnienia

Jeżeli nie zostaną spełnione warunki pełnego zwolnienia, może powstać obowiązek złożenia zeznania SD-3. Od 2026 roku art. 17a ust. 1a ustawy dokładniej reguluje termin w sytuacji braku zgłoszenia SD-Z2. Jeżeli podatnik nie złoży SD-Z2 w terminie i nie wystąpi o przywrócenie terminu, zeznanie podatkowe należy złożyć w ciągu miesiąca od upływu terminu na SD-Z2.

Jeżeli został złożony wniosek o przywrócenie terminu, ale organ odmówi przywrócenia, miesięczny termin na zeznanie podatkowe liczy się od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne. Podatek ustala urząd skarbowy w decyzji.

Niezgłoszona darowizna a stawka 20%

Utrata zwolnienia nie jest jedynym ryzykiem związanym z nieujawnioną darowizną.

Art. 15 ust. 4 ustawy przewiduje sankcyjną stawkę 20%.

Stawka może znaleźć zastosowanie, jeżeli podatnik powoła się na niezgłoszoną darowiznę dopiero przed organem podatkowym podczas:

• czynności sprawdzających,

• postępowania podatkowego,

• kontroli podatkowej,

• kontroli celno-skarbowej,

a należny podatek od darowizny nie został wcześniej zapłacony.

Przykładem może być sytuacja, w której organ pyta o źródło pieniędzy przeznaczonych na zakup nieruchomości, a podatnik dopiero podczas kontroli wskazuje wcześniejszą, niezgłoszoną darowiznę.

Czy darowizna otrzymana przez przedsiębiorcę jest przychodem

Darowiznę może otrzymać również osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Jeżeli przekazanie rzeczywiście ma charakter darowizny, nabycie podlega przepisom o podatku od spadków i darowizn. Art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT wyłącza z zakresu podatku dochodowego przychody podlegające przepisom o podatku od spadków i darowizn.

Przykład:

Ojciec przekazuje córce prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą samochód. Córka następnie wykorzystuje samochód w firmie. Samo otrzymanie samochodu w drodze prawidłowo dokonanej darowizny nie stanowi przychodu z działalności gospodarczej opodatkowanego PIT.

Trzeba natomiast odrębnie przeanalizować sposób ujęcia samochodu w działalności oraz możliwość zaliczania odpisów amortyzacyjnych do kosztów podatkowych.

Temat darowizny samochodu pojawia się również w artykule NEX Wykup samochodu osobowego z leasingu.

Amortyzacja środka trwałego otrzymanego w darowiźnie

Przy środku trwałym otrzymanym w darowiźnie trzeba zwrócić uwagę na art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a oraz art. 23 ust. 9 ustawy o PIT. Zasadą jest brak możliwości zaliczenia do kosztów odpisów amortyzacyjnych od nieodpłatnie nabytego środka trwałego, jeżeli nabycie korzystało ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn.

Ustawa przewiduje jednak wyjątek.

Jeżeli darczyńca wcześniej dokonywał odpisów amortyzacyjnych od przekazanego składnika majątku, ograniczenia nie stosuje się. Obdarowany kontynuuje wówczas amortyzację według zasad określonych między innymi w art. 22g ust. 12 i art. 22h ust. 3 ustawy o PIT.

W praktyce oznacza to konieczność ustalenia między innymi:

• wartości początkowej przyjętej wcześniej przez darczyńcę,

• wysokości dokonanych odpisów,

• stosowanej metody amortyzacji.

Wyjątek nie zmienia przepisów wyłączających amortyzację określonych rodzajów majątku.

W KPiR obowiązującej od 1 stycznia 2026 r. odpisy amortyzacyjne będące kosztem uzyskania przychodu ujmuje się w kolumnie 15 - pozostałe wydatki.

Darowizna towaru z firmy a VAT

Inne zasady obowiązują po stronie przedsiębiorcy przekazującego w darowiźnie towar należący do firmy. Art. 7 ust. 2 ustawy o VAT przewiduje, że nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa jest traktowane jak odpłatna dostawa towarów, jeżeli przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu podatnikowi przysługiwało w całości lub w części prawo do odliczenia VAT. Dotyczy to również darowizn.

Przykład:

Przedsiębiorca kupił sprzęt za 12 300 zł brutto, odliczając VAT naliczony. Po pewnym czasie przedsiębiorca przekazuje sprzęt córce w formie darowizny.

Jeżeli spełnione są przesłanki art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, nieodpłatne przekazanie może wymagać rozliczenia VAT należnego.

Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn po stronie córki nie oznacza automatycznie braku VAT po stronie przedsiębiorcy. Są to dwa odrębne podatki i dwa odrębne zdarzenia podatkowe.

Darowizna towaru a KPiR w 2026 roku

Towary handlowe przekazane w darowiźnie nie są przeznaczone do sprzedaży w ramach działalności przedsiębiorcy. Jeżeli wartość zakupu została wcześniej zaliczona do kosztów, konieczna jest odpowiednia korekta kosztów.

Od 1 stycznia 2026 r. zakup towarów handlowych i materiałów ujmuje się w kolumnie 12 KPiR. Przekazanie towaru w darowiźnie wymaga więc uwzględnienia skutków w KPiR zgodnie z zasadami dotyczącymi kosztów uzyskania przychodu.

Samo przekazanie członkowi rodziny nie pozwala pozostawić wartości darowanego towaru jako kosztu działalności, jeżeli wydatek nie spełnia już warunków kosztu podatkowego.

Czy darowizna dla członka rodziny daje ulgę w PIT

Darowizny przekazywane przez podatników mogą w określonych przypadkach podlegać odliczeniu od dochodu lub przychodu. Nie oznacza to jednak, że zwykła darowizna dla dziecka, rodzica albo rodzeństwa daje prawo do odliczenia w PIT. Art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT dotyczy określonych darowizn, między innymi na:

• cele działalności pożytku publicznego,

• cele kultu religijnego,

• cele krwiodawstwa,

• określone cele kształcenia zawodowego.

Łączny limit części takich odliczeń wynosi zasadniczo 6% dochodu.

Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych odpowiednie darowizny mogą być odliczane od przychodu na zasadach przewidzianych w ustawie o ryczałcie.

Przekazanie pieniędzy córce, synowi, rodzicowi albo innemu członkowi rodziny na prywatne cele nie daje prawa do odliczenia wyłącznie ze względu na rodzinny charakter darowizny.

Najczęściej zadawane pytania

Ile wynosi limit darowizny od rodziców bez zgłoszenia w 2026 rokuIle wynosi limit darowizny od rodziców bez zgłoszenia w 2026 roku

Limit dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł od jednej osoby, z uwzględnieniem wcześniejszych nabyć według zasad określonych w art. 9 ustawy. Limit należy analizować osobno dla każdego rodzica.

Czy darowizna od rodziców może przekroczyć 36 120 zł bez podatku

Tak. W grupie 0 nie ma maksymalnego limitu pełnego zwolnienia. Po przekroczeniu 36 120 zł trzeba jednak spełnić warunki z art. 4a, w szczególności złożyć SD-Z2 i odpowiednio udokumentować darowiznę pieniężną.

Czy można przekazać darowiznę pieniężną w gotówce

Przekazanie gotówki może spowodować utratę zwolnienia z art. 4a przy darowiźnie przekraczającej limit. Przy większych kwotach pieniężnych najbezpieczniejszą formą jest bezpośredni przelew od darczyńcy na rachunek obdarowanego.

Ile czasu jest na zgłoszenie SD-Z2

Termin wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Od 7 stycznia 2026 r. termin może zostać przywrócony na wniosek, jeżeli przekroczenie nastąpiło bez winy podatnika.

Czy darowizna od teściów korzysta ze zwolnienia dla grupy 0

Nie. Teściowie należą do I grupy podatkowej, ale nie znajdują się w katalogu osób objętych zwolnieniem z art. 4a.

Darowizna w najbliższej rodzinie w 2026 roku - podatek, limit i zgłoszenie SD-Z2 - podsumowanie

Darowizna w najbliższej rodzinie w 2026 roku może być całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn. Pełne zwolnienie z art. 4a dotyczy małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy.

Kwota 36 120 zł określa przede wszystkim moment, od którego dla grupy 0 pojawia się obowiązek spełnienia dodatkowych warunków zwolnienia. Nie jest to górny limit darowizny wolnej od podatku. Po przekroczeniu limitu należy zasadniczo złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy darowiźnie pieniężnej konieczne jest również właściwe udokumentowanie przekazania środków.

Od 7 stycznia 2026 r. możliwe jest przywrócenie terminu na SD-Z2, jeżeli uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Wniosek składa się w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, równocześnie wykonując zaległą czynność. Darowizna związana z działalnością gospodarczą może dodatkowo powodować skutki w PIT, VAT i KPiR. Otrzymanie prawidłowej darowizny podlegającej przepisom o podatku od spadków i darowizn nie stanowi przychodu podlegającego PIT, natomiast przekazanie firmowego towaru może wymagać rozliczenia VAT i korekty kosztów.