Limit płatności gotówką w 2026 roku - ile wynosi?

Gotówka nadal może być wykorzystywana w rozliczeniach firmowych, jednak przy transakcjach pomiędzy przedsiębiorcami obowiązuje limit. W 2026 roku limit wynosi 15 000 zł. Jeżeli jednorazowa wartość transakcji przekracza tę kwotę, płatność powinna zostać dokonana za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy. Co ważne, limit odnosi się do wartości całej transakcji, a nie pojedynczej raty czy zaliczki. Podzielenie zapłaty na kilka mniejszych kwot nie pozwala więc ominąć tego obowiązku.

Ile wynosi limit płatności gotówką w 2026 roku?

Zasady dotyczące płatności pomiędzy przedsiębiorcami określa art. 19 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Zgodnie z tym przepisem dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z działalnością gospodarczą powinno następować za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, jeżeli:

• stroną transakcji jest inny przedsiębiorca,

• jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty.

Przepis wyraźnie wskazuje przy tym, że nie ma znaczenia liczba płatności wynikających z jednej transakcji.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może zapłacić gotówką za transakcję o wartości dokładnie 15 000 zł. Obowiązek płatności za pośrednictwem rachunku powstaje dopiero wtedy, gdy wartość transakcji przekracza tę kwotę.

Limit płatności gotówką w 2026 roku - ile wynosi? Odpowiedź brzmi więc: 15 000 zł, przy czym najważniejsze jest prawidłowe ustalenie wartości całej transakcji.

Kogo dotyczy limit 15 000 zł?

Limit określony w art. 19 Prawa przedsiębiorców dotyczy transakcji, których stronami są przedsiębiorcy.

Jeżeli firma kupuje towar lub usługę od innej firmy, a wartość transakcji przekracza 15 000 zł, płatność powinna zostać dokonana za pośrednictwem rachunku płatniczego.

Zasada może dotyczyć również transakcji pomiędzy polskim przedsiębiorcą a przedsiębiorcą zagranicznym.

Inaczej jest w przypadku transakcji z osobą prywatną, która nie występuje jako przedsiębiorca. Sam limit wynikający z art. 19 Prawa przedsiębiorców nie znajduje wówczas zastosowania.

Limit płatności gotówką - kwota netto czy brutto?

Przy ustalaniu, czy przekroczono 15 000 zł, należy brać pod uwagę wartość całej transakcji.

W przypadku typowej faktury opodatkowanej VAT oznacza to wartość brutto.

Przykład

Przedsiębiorca kupuje komputer wraz z wyposażeniem za:

• 18 699,19 zł netto,

• 4 300,81 zł VAT,

• 23 000 zł brutto.

Dla limitu znaczenie ma kwota 23 000 zł. Transakcja przekracza więc 15 000 zł.

Jeżeli strony ustalą, że połowa ceny zostanie zapłacona gotówką, a druga połowa przelewem, nie zmieni to wartości samej transakcji.

Płatność w ratach i zaliczkach

Limit 15 000 zł odnosi się do jednorazowej wartości transakcji, a nie wysokości pojedynczej płatności. Dlatego rozłożenie zobowiązania na raty nie pozwala każdej raty analizować osobno.

Przykład

Przedsiębiorca kupuje urządzenie za 24 000 zł. Cena ma zostać zapłacona w czterech ratach po 6 000 zł.

Każda rata jest niższa niż limit, ale wartość całej transakcji wynosi 24 000 zł. Płatności wynikające z tej transakcji powinny więc zostać dokonane za pośrednictwem rachunku płatniczego.

Ta sama zasada dotyczy zaliczek. Jeżeli przedsiębiorca wpłaca 5 000 zł zaliczki na zakup maszyny kosztującej 30 000 zł, nie można oceniać tej zaliczki w oderwaniu od wartości całego zakupu.

Transakcje w walucie obcej

Limit obowiązuje również wtedy, gdy cena została określona w euro, dolarach lub innej walucie.

Art. 19 Prawa przedsiębiorców wskazuje, że wartość transakcji w walucie obcej przelicza się na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.

Dopiero po takim przeliczeniu można ustalić, czy została przekroczona równowartość 15 000 zł.

Czy płatność kartą jest dopuszczalna?

Przepisy nie wymagają, aby każda płatność przekraczająca limit była wykonana wyłącznie tradycyjnym przelewem bankowym.

Art. 19 Prawa przedsiębiorców mówi o rozliczeniu za pośrednictwem rachunku płatniczego.

Zgodnie z art. 2 pkt 25 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych rachunkiem płatniczym jest rachunek prowadzony dla użytkownika lub użytkowników służący do wykonywania transakcji płatniczych. Pojęcie obejmuje również rachunek bankowy oraz określony rachunek w SKOK, jeżeli służą do wykonywania takich transakcji.

W praktyce warunek może więc spełniać m.in. płatność kartą powiązaną z rachunkiem płatniczym. Podobnie mogą być traktowane określone płatności realizowane za pośrednictwem operatorów płatności elektronicznych.

Przy mniej typowych formach płatności trzeba jednak sprawdzić, w jaki sposób dana usługa faktycznie realizuje transakcję.

Limit 15 000 zł a biała lista podatników VAT

Przy większych transakcjach limit płatności gotówką nie jest jedynym przepisem, o którym trzeba pamiętać.

Jeżeli spełnione są warunki przewidziane w przepisach podatkowych, znaczenie może mieć również rachunek kontrahenta znajdujący się na białej liście podatników VAT.

Art. 22p ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT przewiduje odrębne ograniczenia dotyczące określonych płatności wykonanych przelewem na rachunek inny niż znajdujący się w wykazie prowadzonym na podstawie art. 96b ustawy o VAT. Analogiczna regulacja znajduje się w art. 15d ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT.

Nie należy więc utożsamiać dwóch zasad:

• obowiązku dokonania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego,

• obowiązków związanych z rachunkiem ujawnionym na białej liście.

To odrębne regulacje, mimo że w praktyce często dotyczą tych samych większych transakcji.

Limit płatności a split payment

Podobnie jest z mechanizmem podzielonej płatności.

Samo przekroczenie 15 000 zł nie oznacza, że każda faktura musi być obowiązkowo zapłacona w split payment.

Zgodnie z art. 108a ust. 1a ustawy o VAT obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności dotyczy płatności za towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, udokumentowane fakturą, której kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty.

Trzeba zatem odrębnie ustalić:

• czy transakcja przekracza limit gotówkowy,

• czy sprzedawca i rachunek podlegają zasadom białej listy,

• czy dana faktura podlega obowiązkowemu mechanizmowi podzielonej płatności.

Limit płatności gotówką a kompensata, netting i barter

Nie każde uregulowanie zobowiązania jest płatnością. Ma to znaczenie m.in. w przypadku kompensaty, nettingu oraz barteru.

Kompensata

Przy kompensacie przedsiębiorcy posiadają wobec siebie wzajemne należności i zobowiązania, które zostają potrącone.

Nie dochodzi wówczas do klasycznej zapłaty gotówką ani przelewem.

Regulacje dotyczące limitu 15 000 zł odnoszą się do płatności. Jeżeli zobowiązanie wygasa w drodze potrącenia, nie dochodzi do płatności w rozumieniu art. 19 Prawa przedsiębiorców.

Przykład

Firma A ma zapłacić firmie B 38 000 zł.

Jednocześnie firma B ma zobowiązanie wobec firmy A również w wysokości 38 000 zł.

Strony dokonują kompensaty wzajemnych wierzytelności.

Zobowiązania zostają rozliczone bez przepływu pieniędzy. Sam limit dotyczący płatności gotówkowych nie ma więc do takiej kompensaty zastosowania w taki sposób, jak w przypadku zapłaty gotówką.

Netting

Netting opiera się na podobnej zasadzie. Wzajemne należności i zobowiązania są rozliczane poprzez ustalenie salda, zamiast dokonywania szeregu osobnych płatności.

Jeżeli w danym zakresie zobowiązanie wygasa poprzez takie rozliczenie, trzeba odróżnić je od płatności podlegającej art. 19 Prawa przedsiębiorców.

Barter

W przypadku barteru strony spełniają wzajemnie świadczenia niepieniężne.

Przykładowo jedna firma wykonuje usługę reklamową, a druga w zamian dostarcza sprzęt.

Również w tym przypadku nie dochodzi do typowej zapłaty gotówkowej. Limit 15 000 zł dotyczy płatności, a nie każdego możliwego sposobu wygaśnięcia zobowiązania.

Jeżeli jednak po kompensacie, nettingu lub rozliczeniu barterowym pozostaje określona kwota do zapłaty, sposób jej uregulowania trzeba oceniać odrębnie.

Co grozi za zapłatę gotówką powyżej limitu?

Najważniejsza konsekwencja dla przedsiębiorcy dotyczy podatku dochodowego.

Zgodnie z art. 22p ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT podatnik prowadzący działalność gospodarczą nie zalicza do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji objętej art. 19 Prawa przedsiębiorców została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

W przypadku podatników CIT analogiczną zasadę zawiera art. 15d ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT.

Przykład

Przedsiębiorca kupił towary za 17 000 zł.

Zapłacił:

• 5 000 zł gotówką,

• 12 000 zł za pośrednictwem rachunku płatniczego.

Ponieważ wartość całej transakcji przekroczyła 15 000 zł, część zapłacona gotówką została uregulowana z naruszeniem art. 19 Prawa przedsiębiorców. W przypadku podatnika PIT konsekwencja kosztowa obejmuje część odpowiadającą płatności gotówkowej, czyli 5 000 zł.

Nie działa tu zasada, zgodnie z którą pierwsze 15 000 zł transakcji można zawsze zapłacić gotówką. Jeżeli wartość transakcji przekracza limit, obowiązek dotyczy płatności wynikających z całej transakcji.

Co jeśli wydatek został już zaliczony do kosztów?

Może się zdarzyć, że faktura została zaksięgowana wcześniej, a dopiero później przedsiębiorca dokonuje płatności w niewłaściwy sposób. Art. 22p ust. 2 ustawy o PIT przewiduje w takim przypadku odpowiednią korektę.

Podatnik w części objętej naruszeniem:

• zmniejsza koszty uzyskania przychodów,

• jeżeli zmniejszenie kosztów nie jest możliwe - zwiększa przychody.

Korekty dokonuje się w okresie wskazanym w tym przepisie.

Analogiczne rozwiązanie funkcjonuje w podatku CIT.

Zakup środka trwałego za gotówkę

Przepisy dotyczące limitu mają zastosowanie także przy zakupie środka trwałego.

Jeżeli przedsiębiorca kupuje samochód, maszynę lub inne urządzenie w ramach transakcji przekraczającej 15 000 zł, sposób zapłaty może wpłynąć na podatkowe rozliczenie tego wydatku.

Więcej o zasadach kwalifikowania i rozliczania takich składników majątku można przeczytać w artykule NEX Środki trwałe - zakup, wycofanie, sprzedaż.

Przykład

Przedsiębiorca kupił samochód osobowy za 55 000 zł i zaliczył go do środków trwałych.

Całość ceny zapłacił gotówką.

Ponieważ transakcja przekroczyła limit 15 000 zł, ograniczenie wynikające z przepisów podatkowych ma znaczenie również przy rozliczaniu kosztów związanych z tym środkiem trwałym.

Szczegółowy skutek należy ustalić z uwzględnieniem zasad amortyzacji i sposobu podatkowego rozliczenia konkretnego składnika majątku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy fakturę na 15 000 zł można zapłacić gotówką?

Tak, jeżeli jednorazowa wartość całej transakcji wynosi dokładnie 15 000 zł. Art. 19 Prawa przedsiębiorców dotyczy transakcji przekraczających 15 000 zł.

Czy fakturę na 20 000 zł można zapłacić w dwóch ratach po 10 000 zł gotówką?

Nie należy analizować każdej raty oddzielnie. Jeżeli obie raty dotyczą jednej transakcji o wartości 20 000 zł, wartość transakcji przekracza limit.

Czy limit 15 000 zł jest liczony od kwoty netto?

Nie. Przy typowej transakcji udokumentowanej fakturą należy brać pod uwagę całą wartość transakcji, czyli wartość brutto.

Czy karta płatnicza jest traktowana tak samo jak gotówka?

Nie. Jeżeli płatność kartą jest realizowana za pośrednictwem rachunku płatniczego, nie jest to klasyczna płatność gotówkowa.

Czy kompensata podlega limitowi 15 000 zł?

Kompensata jest innym sposobem uregulowania zobowiązania niż płatność. Dlatego sam limit dotyczący płatności gotówkowych nie ma do niej zastosowania w taki sposób jak przy zapłacie pieniędzy.

Limit płatności gotówką w 2026 roku - ile wynosi? - podsumowanie

Limit płatności gotówką w 2026 roku wynosi 15 000 zł i dotyczy transakcji pomiędzy przedsiębiorcami. Jeżeli jednorazowa wartość transakcji przekracza tę kwotę, wynikające z niej płatności powinny zostać dokonane za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy.

Przy ustalaniu limitu znaczenie ma wartość całej transakcji, a nie kwota pojedynczej raty lub zaliczki. W przypadku faktur należy brać pod uwagę wartość brutto.

Zapłata gotówką za transakcję przekraczającą limit może powodować konsekwencje w podatku dochodowym. Ograniczenie dotyczy części kosztu odpowiadającej płatności dokonanej z pominięciem rachunku płatniczego.

Odrębnie trzeba analizować takie sposoby rozliczeń jak kompensata, netting czy barter. Przy większych płatnościach należy również sprawdzić obowiązki dotyczące białej listy podatników VAT oraz mechanizmu podzielonej płatności.