Remanent a składka zdrowotna – dlaczego spis z natury wpływa dziś na ZUS

Remanent, czyli spis z natury, przez wiele lat był traktowany przez przedsiębiorców wyłącznie jako element zamknięcia roku podatkowego i narzędzie do prawidłowego ustalenia dochodu w podatku dochodowym. Zmiany wprowadzone od 2022 roku, a następnie utrwalone w kolejnych latach, spowodowały jednak, że remanent przestał być neutralny składkowo. Dziś różnica remanentowa ma bezpośredni wpływ na podstawę wymiaru składki zdrowotnej u przedsiębiorców rozliczających się na zasadach ogólnych oraz podatkiem liniowym.

W praktyce oznacza to, że wartości wynikające ze spisu z natury mogą zwiększyć albo zmniejszyć składkę zdrowotną, a tym samym wpłynąć na wysokość zobowiązań wobec ZUS. To sprawia, że remanent przestał być wyłącznie technicznym obowiązkiem księgowym, a stał się realnym elementem planowania finansowego w działalności gospodarczej.

Czym jest remanent i na czym polega jego sporządzenie

Remanent, nazywany również spisem z natury lub inwentaryzacją, polega na fizycznym ustaleniu stanu określonych składników majątku przedsiębiorstwa na dany dzień. Nie jest to zestawienie „z systemu”, lecz rzeczywiste policzenie towarów i materiałów znajdujących się w firmie.

Zakres remanentu obejmuje w szczególności:

• towary handlowe przeznaczone do dalszej odsprzedaży,

• materiały (surowce) podstawowe i pomocnicze wykorzystywane w produkcji,

• półwyroby,

• produkcję w toku,

• wyroby gotowe,

• braki i odpady związane z procesem produkcyjnym.

Obowiązek sporządzania remanentu wynika z przepisów regulujących prowadzenie podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Zgodnie z § 24 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia KPiR (a od 2026 r. § 20 ust. 1 nowego rozporządzenia) podatnicy są zobowiązani sporządzić spis z natury m.in.:

• na dzień 1 stycznia,

• na koniec każdego roku podatkowego, czyli na 31 grudnia,

• na dzień rozpoczęcia działalności w trakcie roku,

• w razie utraty prawa do ryczałtu,

• w przypadku zmiany wspólnika,

• przy zmianie proporcji udziałów wspólników,

• w chwili likwidacji działalności.

Remanent a składka zdrowotna – dlaczego spis z natury wpływa dziś na ZUS - przedsiębiorca może również sporządzić remanent dobrowolnie w trakcie roku, np. na potrzeby wewnętrznej kontroli, jednak to właśnie remanenty obowiązkowe mają znaczenie podatkowe i składkowe.

Różnica remanentowa – pojęcie, które decyduje o podatku i składce

Aby remanent miał znaczenie finansowe, muszą istnieć co najmniej dwa spisy z natury – remanent początkowy i remanent końcowy. Dopiero ich porównanie pozwala ustalić tzw. różnicę remanentową.

Różnica remanentowa może mieć dwa kierunki:

• dodatnia różnica remanentowa – gdy wartość remanentu końcowego jest wyższa niż początkowego,

• ujemna różnica remanentowa – gdy wartość remanentu końcowego jest niższa niż początkowego.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o PIT:„Dochodem z działalności gospodarczej jest różnica pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania przychodów, powiększona albo pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego”.

To właśnie ten przepis sprawia, że różnica remanentowa wpływa na dochód podatkowy. A skoro dochód jest punktem wyjścia do wyliczenia składki zdrowotnej, to wpływ remanentu na ZUS staje się nieunikniony.

Wizualny przykład rozliczenia rocznej składki zdrowotnej

Remanent a składka zdrowotna – powiązanie przepisów

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie mówi wprost o remanencie. Kluczowe znaczenie ma jednak art. 81 ust. 2c pkt 5 tej ustawy, który wskazuje, że w przypadku osób prowadzących KPiR dochód ustala się z uwzględnieniem art. 44 ust. 2 ustawy o PIT.

Art. 44 ust. 2 ustawy o PIT odsyła natomiast do zasad określonych w art. 24 ust. 2 tej ustawy, czyli właśnie do mechanizmu uwzględniania różnicy remanentowej.

W efekcie różnice remanentowe – zarówno dodatnie, jak i ujemne – wpływają na podstawę wymiaru składki zdrowotnej u przedsiębiorców rozliczających się według skali podatkowej lub podatku liniowego.

Składka zdrowotna po Polskim Ładzie – co zmieniło się w praktyce

Zmiany wprowadzone od 2022 roku spowodowały, że składka zdrowotna została ściśle powiązana z faktycznym dochodem przedsiębiorcy. W pierwszym okresie obowiązywania nowych zasad różnice remanentowe działały asymetrycznie – w określonych przypadkach uwzględniano wyłącznie ujemne różnice remanentowe.

Obecnie, w latach 2025 i 2026, sytuacja jest jednoznaczna: przy wyliczaniu podstawy składki zdrowotnej uwzględnia się zarówno dodatnie, jak i ujemne różnice remanentowe. Oznacza to, że remanent może zarówno obniżyć, jak i podwyższyć składkę zdrowotną.

Jak ustalana jest podstawa składki zdrowotnej z uwzględnieniem remanentu

Zgodnie z art. 81 ust. 2c pkt 1–5 ustawy zdrowotnej, podstawę wymiaru składki ustala się etapami. W uproszczeniu:

• ustala się dochód narastająco od początku roku,

• odejmuje się dochód narastająco za poprzednie miesiące,

• pomniejsza się go o zapłacone składki społeczne, o ile nie zostały zaliczone do kosztów,

• uwzględnia się różnicę remanentową, jeżeli została sporządzona.

Podstawą składki zdrowotnej za dany miesiąc jest więc dochód za ten miesiąc, skorygowany o różnicę remanentową.

Przykład – ujemna różnica remanentowa obniżająca składkę

Pani Anna prowadzi działalność opodatkowaną skalą podatkową. Remanent początkowy na 1 stycznia 2025 r. wynosi 45 000 zł, natomiast remanent końcowy na 31 grudnia 2025 r. – 30 000 zł.

Dochód narastająco od stycznia do listopada wyniósł 60 000 zł, a od stycznia do grudnia 100 000 zł.

Dochód za grudzień:100 000 zł – 60 000 zł = 40 000 zł

Różnica remanentowa:45 000 zł – 30 000 zł = 15 000 zł

Podstawa składki zdrowotnej:40 000 zł – 15 000 zł = 25 000 zł

Składka zdrowotna:9% × 25 000 zł = 2 250 zł

W tym przypadku remanent zmniejszył podstawę składki zdrowotnej, co bezpośrednio przełożyło się na niższe zobowiązanie wobec ZUS.

Ryczałt a remanent – brak wpływu na składkę zdrowotną

Inaczej sytuacja wygląda u przedsiębiorców opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. W tym przypadku remanent nie wpływa na dochód, ponieważ dochód nie jest podstawą opodatkowania ani podstawą składki zdrowotnej.

Oznacza to, że nawet jeśli podatnik sporządza remanent pomocniczo, różnice remanentowe nie mają żadnego znaczenia dla składki zdrowotnej.

Remanent a składka zdrowotna – dlaczego spis z natury wpływa dziś na ZUS – podsumowanie

Remanent sam w sobie nie jest składką, ale różnica remanentowa realnie wpływa na wysokość składki zdrowotnej u przedsiębiorców rozliczających się według skali podatkowej lub podatku liniowego. W latach 2025 i 2026 uwzględnia się zarówno dodatnie, jak i ujemne różnice remanentowe, co oznacza, że spis z natury może zwiększyć albo zmniejszyć obciążenia wobec ZUS. Przy ryczałcie remanent pozostaje neutralny. Z tego względu prawidłowe sporządzenie remanentu i świadome rozumienie jego skutków ma dziś znaczenie nie tylko podatkowe, ale również składkowe.